Książki dla pierwszoklasisty: wybór według metody czytania

Szkoły uczą czytać różnymi sposobami: po sylabach, składaniem głosek w słowa albo płynnym czytaniem, w którym głoski przechodzą jedna w drugą. Podejście wybiera szkoła, a nawet poszczególne klasy w tej samej szkole mogą się różnić. Nie wystarczy więc wiedzieć, jak czytało starsze rodzeństwo.

Najszybsza wskazówka leży w tornistrze: elementarz lub podręcznik do czytania zwykle zdradza sposób nauki już na pierwszych stronach. Druga rzecz, którą warto znać, to kolejność liter. Książka pełna liter, których dziecko jeszcze nie poznało, nauczy je głównie tego, że czytać nie umie. Jedno i drugie wyjaśni jedno pytanie do wychowawczyni — gotowe sformułowania znajdziesz niżej.

Jeśli kupujesz książkę na prezent na pasowanie na ucznia albo na 1 września i nie znasz jeszcze metody, sięgnij raczej po historię do czytania na głos. Więcej pomysłów na początek szkoły znajdziesz w artykule Prezent dla pierwszoklasisty.

Przy nauce po sylabach litery dochodzą stopniowo przez cały rok, a dziecko składa je w sylaby. We wrześniu i październiku poradzi sobie więc tylko z tekstami z kilku liter — na samodzielną książkę jest za wcześnie, a elementarz i tak daje mu sporo pracy.

Jesienią sprawdzają się książki z czytaniem obrazkowym: zamiast niektórych słów są małe obrazki, które dziecko „czyta” samo, a krótkie słowa między nimi przeczytasz ty albo spróbuje ono. Koło półrocza, gdy klasa zna większość liter, przychodzi czas na pierwsze książki pisane wielkimi literami drukowanymi, z krótkimi słowami. Duże wydawnictwa mają całe serie dla początkujących czytelników, często podzielone na poziomy trudności oznaczone na okładce. Zacznij od najniższego poziomu albo najkrótszego tytułu, nawet jeśli wyda ci się dziecinny. Wyższy poziom dodaj, gdy dziecko przeczyta książkę bez większych potknięć, zwykle wiosną. Poczucie, że całą książkę przeczytało samo, jest teraz ważniejsze niż wciągająca fabuła.

Uważaj na długie słowa i zbitki spółgłosek. „Szczypiorek” czy „chrząszcz” są dla pierwszoklasisty w listopadzie trudniejsze niż całe zdanie w rodzaju „Ala ma kota.” Jeśli takich słów jest na stronie więcej, odłóż książkę na kilka miesięcy.

W niektórych klasach nauka zaczyna się tylko od wielkich liter drukowanych, a dziecko czyta, składając głoski, nie sylaby. Litery poznaje się wtedy szybciej jedna po drugiej, więc krótki tekst o czymkolwiek dziecko często przeczyta wcześniej niż kolega czytający po sylabach — pod warunkiem, że jest napisany WIELKIMI LITERAMI DRUKOWANYMI. Małe litery drukowane i pismo odręczne przychodzą dopiero później.

Dla książki wynika z tego jedna ścisła zasada: wielkimi literami musi być cały tekst, nie tylko tytuł. Książka „dla pierwszoklasistów” pisana małymi literami będzie dla takiego dziecka jesienią nieczytelna. Sprawdź to na przykładowej stronie, nie na okładce. Pierwszy taki tytuł kup już jesienią, gdy klasa zna większość wielkich liter, i zacznij od najkrótszej historii. Słowa podzielone myślnikami na sylaby dziecku nie przeszkadzają, ale nie są mu potrzebne.

Zdradliwe bywa to, że dziecko czyta na głos powoli, głoska po głosce. Nie poprawiaj go na sylabizowanie, które znasz ze swojej szkoły — dostaje wtedy dwa sprzeczne polecenia.

Przy czytaniu płynnym (przykładem jest metoda Sfumato słowackiej autorki Márii Navrátilovej) dzieci uczą się czytać głoski w słowie płynnie, jedną w drugą, bez rwania na kawałki. Na początku dziecko czyta więc celowo wolno i przeciąga głoski — to nie błąd, który trzeba w domu „rozruszać”.

Dla pierwszej książki wynika z tego: krótkie linijki, duża czcionka i sporo miejsca między słowami, żeby oko nie musiało szukać, gdzie czytać dalej. Takie klasy pracują często z własnymi materiałami, więc warto zapytać, jaką czcionką i jak długimi tekstami dzieci teraz czytają, i dobrać książkę do nich. Jako pierwszą wybierz tę, która nawiązuje do materiałów używanych w klasie, i daj ją dziecku, gdy w szkole czyta już całe krótkie zdania. Konkretny tytuł poleci ci wychowawczyni. Po lekturze zapytaj dziecko, o czym był tekst — zrozumienie jest tu tak samo ważne jak samo przeczytanie.

Samodzielne czytanie w pierwszej klasie jest powolne i męczące. Gdyby dziecko miało tylko książki, które przeczyta samo, dostawałoby historie na poziomie elementarza. Obok jego własnej półki potrzebuje więc drugiej — tej, z której czytasz ty.