Imię Jan nosili królowie i poeci — teraz czas na Twojego Jasia

Skąd się wzięło imię Jan — i dlaczego nigdy nie wyszło z mody

Jan pochodzi od hebrajskiego Jochanan, czyli „Bóg jest łaskawy”. Przez grekę i łacinę trafiło do niemal wszystkich języków Europy — angielski John, hiszpański Juan, włoski Giovanni i francuski Jean to wciąż to samo imię w różnych strojach. W Polsce Jan zadomowił się już w średniowieczu i przez stulecia był jednym z najczęściej zapisywanych imion w księgach parafialnych i kronikach. Nosili je królowie, poeci i malarze: Jan III Sobieski spod Wiednia, Jan Kochanowski z Czarnolasu, Jan Matejko przy sztalugach — a bliżej dziecięcej półki Jan Brzechwa, któremu polskie dzieci zawdzięczają Kaczkę Dziwaczkę i Pana Kleksa.

Najciekawsze jest jednak to, że Jan nigdy nie stał się imieniem „z dawnych czasów”. Od dobrej dekady trzyma się ścisłej czołówki rankingów imion nadawanych chłopcom w Polsce i wielokrotnie zajmował w nich pierwsze miejsce. Mały Jan dzieli więc imię i z pradziadkiem, i z kolegami z rocznika, a mimo to nosi je jak dobrze skrojony płaszcz: klasycznie, bez odrobiny kurzu. Właśnie ta dwoistość — imię królewskie i codzienne zarazem — sprawia, że w tytule książki brzmi tak naturalnie, jakby ktoś napisał ją sto lat temu specjalnie dla niego.

Mały Jaś ma zresztą w polskiej literaturze dłuższy staż niż niejeden dorosły bohater. Sienkiewicz napisał Janka Muzykanta, chłopca, który słyszał muzykę w szumie wierzb; w ludowych piosenkach Jasieńko pasał konie i wracał z jarmarku; a współczesne dzieci chichoczą przy Jasiu Fasoli. Kiedy więc na okładce staje kolejny Jan — tym razem ten z Waszego domu — wchodzi do bardzo dobrego towarzystwa. Różnica jest jedna: ta historia od pierwszego zdania pisana jest pod niego, więc zamiast smutnego finału jak u Sienkiewicza czeka go przygoda, w której to on gra pierwsze skrzypce.

Jaś, Janek, Jasiek — domowe wersje imienia

Trzy litery to dopiero początek. Polszczyzna zrobiła z imienia Jan całą rodzinę zdrobnień — i każde z nich ma swój moment:

• Jaś — Najczulsza i najbardziej bajkowa forma. Tak mówią rodzice i dziadkowie i tak najczęściej brzmi to imię w domu przez pierwsze lata — również w dedykacji na początku książki.
• Janek — Uniwersalne zdrobnienie na podwórko i szkolny korytarz — wystarczająco poważne dla kolegów, wciąż swojskie dla rodziny.
• Jasiek — Wersja z błyskiem w oku. Tak wołają przyjaciele przy grze w piłkę i tak przedstawia się niejeden mały urwis, zanim dorośnie do pełnego Jana. Tak samo nazywa się zresztą mała poduszka — trudno o bardziej przytulne imię.
• Jasio — Ciepłe i odrobinę staroświeckie — najczęściej słychać je u babci przy niedzielnym obiedzie, podane razem z dokładką.
• Janeczek — Zdrobnienie zdrobnienia, zarezerwowane dla najmłodszych — z czasów, kiedy Jan mieścił się jeszcze w beciku.